|
جێگەی سێکس لە کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا، جیاوازیی نێوان گوناهی ئایینی و تابووی کلتووری
یەکێک لە هەڵە گەورەکان لە لێکدانەوەی کۆمەڵگە ئیسلامییەکاندا ئەوەیە کە زۆرجار وەک یەک یەکە دەبینرێن، گوایە هەموویان هەمان تێڕوانین و هەمان هەڵسوکەوتیان هەیە لەسەر بابەتی سێکس. لە ڕاستیدا، ئەگەرچی زۆربەی ئەو کۆمەڵگەیانە لە بنەما ئایینییەکاندا هاوبەشن، بەڵام لە ئاستی کلتوور وپەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و نۆرمە ئەخلاقییەکاندا جیاوازییەکی فراوانیان هەیە.
لە ڕوانگەی فقهی ئیسلامییەوە، پەیوەندیی سێکسیی لە دەرەوەی هاوسەرگیری بە گشتی بە گوناه دادەنرێت. بەڵام ئەو حوکمە ئایینییە لە هەموو کۆمەڵگەیەکدا بە هەمان شێوە و بە هەمان ئاست نابێتە تابووی کلتووری. واتە، لە هەندێک وڵاتدا، بابەتی سێکس هەرچەندە لە ئاستی ئایینیدا قەدەغەیە، بەڵام لە ئاستی کۆمەڵایەتی و ژیانی ڕۆژانەدا وەک بابەتێکی تاڕادەیەک شەخسی تاک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت و بە شێوەیەکی توند نابێتە هۆی شەرمەزاری یان دەرکردنی کەسەکە لە کۆمەڵگە.
بەرامبەر بەوە، لە هەندێک کۆمەڵگەی تردا، سێکس تەنیا بە پێوانەی گوناهی ئایینی ناپێورێت، بەڵکو دەبێتە بەشێک لە سیستمی نامووس و شەڕەف و کەرامەتی خێزان. لەم بارەیەدا، تاک تەنیا بەرامبەر بە خودا بەرپرسیار نابێت، بەڵکو بەرامبەر بە بنەماڵە و خزم و عەشیرەت و کۆمەڵگەش بەرپرسیار دەبێت. بۆیە، لە هەندێک حاڵەتدا سزای کۆمەڵایەتی لە سزای ئایینی کاریگەرتر و ترسناکتر دەبێت.
لە ڕوانگەی سۆسیۆلۆژیاوە، ئەم جیاوازییە ناتوانرێت تەنیا بە ئایین ڕوون بکرێتەوە. نۆرمە ئەخلاقییەکان بەرهەمی تێکەڵبوونی ئایین و مێژوو و هێما کلتوورییەکان و دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکانن. بەم پێیە، شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ سێکس لە هەر کۆمەڵگەیەکدا بەپێی مێژووی ناوخۆیی و پێکهاتەی خێزان و پەیوەندیی نێوان تاک و کۆمەڵگە و ئاستی دەسەڵاتی دامەزراوە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان شكڵ دەگرێت.
هەروەها، سێکس تەنیا بابەتێکی ئەخلاقی نییە، بەڵکو مەیدانێکیشە بۆ دەسەڵات و چاودێری و کۆنتڕۆڵی کۆمەڵایەتی. کۆمەڵگە لە ڕێگەی دیاریکردنی ئەوەی چی ڕێگەپێدراوە و چی قەدەغەیە، سنووری ڕەفتاری تاک دیاری دەکات. لەم پرۆسەیەدا، جەستە و ئارەزوو و پەیوەندییە تایبەتییەکان دەبنە بابەتی چاودێری و هەڵسەنگاندنی گشتی.
بۆیە، ئەگەر دوو وڵات هەردووکیان زۆرینەی دانیشتووانیان موسڵمان بن، ئەوە بەو مانایە نییە کە هەمان تێڕوانینیان بۆ سێکس هەبێت. زۆرجار ئەو جیاوازییەی لەنێوانیاندا دەبینرێت، زیاتر لە کلتووری ناوچەیی و مێژووی پێش ئیسلام و پەیوەندییە خێزانییەکان و ئاستی شارنشینی و مۆدێرنبوون و شێوازی دەسەڵاتی سیاسییەوە سەرچاوە دەگرێت، نەک تەنیا لە خودی دەقی ئایینیدا.
بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم جیاوازییە، دەکرێت سەرنج بدەینە چەند نموونەیەکی کۆمەڵایەتی. بۆ نموونە لە وڵاتانی مەغریبی عەرەبی (مەغریب، جەزائیر و تونس) یان سۆماڵ، سەرەڕای بەهێزیی پابەندیی ئایینی، پەیوەندیی سێکسی کەمتر وەک تابوویەکی کۆمەڵایەتی دەبینرێت لەچاو کۆمەڵگای کوردیدا. لە بەشێک لە کۆمەڵگای کوردیدا، سێکس نەک تەنها گوناحێکی ئایینییە، بەڵکو بە شەرەف و ناوبانگی خێزانەوە بەستراوەتەوە، بۆیە سزای کۆمەڵایەتی کاریگەرترە لە حوکمی ئایینی. ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە ئاستی دینداری بە تەنیا ناتوانێت ڕەفتاری سێکسی و تابووەکان ڕوون بکاتەوە، بەڵکو کلتور، مێژوو و سیستمی نامووسیش ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.
جیاوازیی نێوان کۆمەڵگە ئیسلامییەکان لە هەڵوێستیان بەرامبەر بە سێکسدا، نیشانەی ئەوەیە کە ئایین بە تەنیا دیاریکەری ڕەفتار و بەها کۆمەڵایەتییەکان نییە. حوکمی ئایینی لەناو هەر کۆمەڵگەیەکدا لەگەڵ مێژوو و کلتوور و پێکهاتەی خێزان و سیستمی نامووس و شێوەی دابەشبوونی دەسەڵاتدا تێکەڵ دەبێت. لەبەر ئەوە، هەمان حوکمی ئایینی دەتوانێت لە کۆمەڵگەیەکدا وەک بەرپرسیارێتییەکی شەخسی و ویژدانی مامەڵەی لەگەڵ بکرێت، بەڵام لە کۆمەڵگەیەکی تردا بگۆڕدرێت بۆ پێوەرێک بۆ کۆنتڕۆڵکردنی تاک و پاراستنی ناوبانگ و شەڕەفی خێزان. کەواتە، بۆ تێگەیشتنی ئەم دیاردەیە، پێویستە نەک تەنیا دەق و فەرمانە ئایینییەکان، بەڵکو ئەو پەیوەندی و دامەزراوانەش لێک بدرێنەوە کە بەها ئایینییەکان دەگوازنەوە بۆ نۆرم و سزادان و چاودێریی کۆمەڵایەتی.
نزار نیگاری
ئۆسڵۆ
بهروار: 27/07/2026
56 جار خوێندراوهتهوه
|