|
بینینی كورد وەك دزێكی گەورە
ئەو هێرشە ئایدۆلۆژیانەی ئێستا لەسەر كوردە، تاكو وەك دزێكی گەورە پیشانی بدات، هێرشێكی نوێ نییە. بۆئەوانە نوێیە ئاگایان لە مێژوونییە، كە چۆن وێنەی كورد شێوێنراوە و وەك دزێك و، وەك بكوژێكی ترسناك تەماشا كراوە و پیشان دراوە. هەمیشە دووجۆر هێرشی ئایدۆلۆژی هەیە، یەكیان گشتییە و دەچێتە دۆخی شەڕەوە، ئەویتریان تایبەتە، ئەو هێرشانەی تایبەت و ئامانجدارن، ترسناكییەكەیان لە هێرشی شەڕەكان كەمتر نییە. شێواندنی وێنەی كورد، وەك دزێك، وەك بكوژێك، ئەو واتایە دەدات بە دەستەوە، هێرشێكی تایبەتی ئایدۆلۆژی ئامانجدار بۆ شێواندنی گەلێك درێژەی هەیە.
بابزانین بنچینەی هێرشە ئایدۆلۆژیەكان لە كوێوە دێن و چۆن بەردەوام خۆیان دووبارە دەكەنەوە. یەكەم گەل هێرشی ئایدۆلۆژی كردووەتە سەر ئێمەی كوردی زاگرۆسی، سۆمەرییەكانن. هێرشەكەی ئەوان بە تۆمەت بۆ سەر ئێمە دەستی پێكردووە و بە شێوەیەك لە گوتارەكەیاندا كاریان كردووە، تەواوی كەسایەتی و مێژووی ئێمەیان شێواندوە. دووهەم گەل ئەكەدی و پاشان ئاشووری. لەسەردەمی یەكتاپەرستیدا، هەرسێ ئایینە سامییەكە، ڕاهیبەكانیان و گوتاربێژەكانیان، هێرشی چڕی ئایدۆلۆژیان بۆ سەركورد دەست پێكردووە و بەردەوامیش دەبن. لێرەدا نامەوێ لەسەر ئەو قوڵاییە مێژووییە قسە بكەم، چونكە لە داهاتوودا، لە كتێبی ئایدۆلۆژیادا، بە وردی سەرنجم لەسەر ئەو هێرشە مێژوویانە داوە بۆ سەر كورد و زاگرۆس نشین.
با مێژووی نوێ تەماشا بكەین. من داوا لە خوێنەڕە بەڕێزەكان دەكەم، بچن لە ساڵی هەزار و حەوسەدەكانەوە بۆ ئێستا، هەرچی یاداشتی گەڕیدە خۆرئاوایەكانە، یاداشتی ئەفسەر و سەربازە خۆرئاواییەكانە، یاداشتی قەشەكان و هاخامەكانە، بیخوێننەوە. من ئەو میراسەم هەموو خوێندەوە بەناوی گەڕیدەبوونەوە نووسراوەتەوە و بووە بە كتێب، ئەگەر یەك كەسیان وێنەی كوردی بە دز، دڕندە، ترسناك، پیشان نەدابێت، گلەیی بكەن بڵێن: ئەوە دیدی ئەوان نییە. ئەوان دەمێكە خەریكی ئەوەن، كورد بكەن بە كائینێكی بێكەڵكی دزی بێ ماڵ.
بەڕێزان... كورد دەمێكە لە هزری خۆرئاواییەكان و سپی پێستەكاندا وەك دز پیشاندراوە. دەمێكە لە هزری توركی عوسمانی، فارسی سەفەوی، عەرەبی بیابانی، كورد ترسناكە، كورد بكوژە، ناشارستانییە، كێوییە و شێوێنراوە، بچن مێژووەكەیان بخوێننەوە بزانن چۆن تەماشای كورد دەكەن. كورد ئەوەندە بەدبەختە عەرەبێكی بیابانی كە بۆ ساتێكیش دەستی لە دروستكردنی شارستانییەتێكدا نییە، كورد بە زیادە و بە بكوژ و ترسناك دەبینێت. جاوەرە دەبێ ئەوانی تر چۆن سەیرمان بكەن! ئەم وێنەیەی كورد وێنەیەكە هەمیشە لەناو قوڵایی مێژوودا شوێنێكی گرنگی داگیركردووە، كە كورد زیادەیە. كۆچەرییە! دزە! بكوژە!
ئێمە چەندین هەوڵماندا كە لەم قۆناغەدا، كورد لە ڕێگەی كولتوور و هونەر و ئەدەبەكەیەوە، بە دونیای دەرەوە بناسین و ئەو وێنەیە هەڵتەكێنینەوە، كە بۆی دروستكراوە. كەچی ئەم حوكومڕانییە بەڕێزە نەك هەر گوێ ناگرێت، بەڵكو زۆری دەوێت تا خۆی تێبگات، كولتوور چییە، هونەر چییە، ئەدەب چییە و زمان و شارستانییەت چییە. لەبری ئەوەی سەرقاڵی ئەم بنەوانە پتەوەبن، سەرقاڵی شەڕی بچوكی خۆیانن بۆ كورسی و دەسەڵات، تا ئاستێكی نزم هێرشی تاكەكەسی دەكەنە سەریەك، تەنانەت ئاستیان هێندە دابەزیوە دەست بۆ خێزانی یەكتریش دەبەن، كە ئەمە لە كوردا هەرگیز نەبووە. ئەوە دووچارەكە سەدەی حوكومڕانیمان تێپەڕاند، كەچی نەیانتوانیوە یەك كتێبی ئەدەبی، هونەری، كولتووری، شارستانییەتی كورد بكەن بە زمانێكی تر، ئەو ئیشانەش كراوە هەمووی هەوڵی تاكە كەسییە و دامەزراوەیی نییە. كاتێك ئەمە دۆخی ئێمەیە، ئیتر چۆن دەتوانین ڕووبەڕووی ئەو هێرشە ئایدۆلۆژیانە ببینەوە، كە بەردەوام وێنەی كورد دەشوێنن.
ئێستا تەماشای وتارەكان دەكەیت، دەبینی هەمووان باسی ئەوە دەكەن، سەرۆكی ئەمریكا، كە وڵاتەكەی پلەی باڵای هەیە لە داگیركاری و بكوژیی و تاڵانكاریدا، هەموو ڕۆژێك كورد وەك دزێك ناودەهێنێت. كاتێك ئەوە دەبینم، ئەو قەشە گرگنەم بیردەكەوێتەوە، لەسەردەمی شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵای نەهری، بە بێ ئەوەی لەشكرەكەی شێخ ئورمییە بگرن، بەبێ ئەوەی بتوانن بچنە ناویەوە، ئەو لە كەنیسەكەی خۆیەوە چەندین نامە بۆ سەروی خۆی دەنێرێت، باسی ئەوە دەكات لەشكرە دزن و تاڵانی دەكەن، باسی بكوژ و دڕەندەیان دەكات! دواجار نامەش بۆ شێخ دەنێرێت بە ڕێزەوە وەڵامی دەداتەوە. ئەم قەشە گرگنە هیچی نەدیوە و قسە دەكات، كاتێكیش سوپای پاشایەتی دێت تاڵانی دەكات، ئەو تاڵانییەی سوپای پێ ئاساییە، كەچی وا وێنەی كورد دەكێشێت دز و تاڵانچین! لە پاڵ ئەمەدا وێنەی ئەو گەڕیدە گرگنامەم بیردەكەوێتەوە، لە قەیسەریەوە بۆ سێواس، بۆ ئەرزەڕۆم، بۆ بنگۆڵ و وان و نوسێبین و سەرێ كانی ، لەوێوە بۆ شەنگال و نەینەوا و هەولێر و كەركوك و سنە و ئورمییە و سەڵماس و خۆیی و باكۆ و قارس دەگەڕێن، دەچن چەندین شاری كوردی دەگەڕێن، بە كورد دەڵێن دز و بكوژ، كەچی داخەكەم نە هیچیان لێ دەدزرێت، نە یەكێك هەیە بیانكوژێت. نانەكەی كورد دەخۆن، دوای ئەم وێنەیەشی بۆ دروست دەكەن!
ئەمانە پاڵپشتی تورك و فارس و عەرەب بوون، تاكو شارستانییەتی ئێمەیان تاڵانكرد، كولتوورەكەیان تاڵانكردین، هونەرەكەیان تاڵانكردین، شارستانییەتەكەیان تاڵانكردین، خاكەكەمانیان دابەشكرد، شوناسەكەمانیان شێواند، وەك هزرێكی داگیركەرانەی كۆمەڵێك گورگ كۆبوونەوە، كوردیان وەك ئاسكێك دەبینی تاروماریان كرد، بەو مێژووە ناشیرینەی خۆیانەوە، هێشتا جەسارەتی ئەوە دەكەن گەلێكی ڕیشەداری خاوەن مێژوو، خاوەن شارستانییەت، بەوجۆرە وێنەی بشێوێنن! تا ئەوئاستە گەیشتن نۆكەرێكی هزرداگیركراو دروست بكەن، دژی بوونی گەلەكەی خۆی بەوەستێتەوە. خۆ ئەگەر لێرەو لەوێ، ئاغایەك، بەگێك، سەرۆك خێڵێك، كارێكی دزی و بكوژانەی كردبێت، ئەمە واتای ئەوە نییە مێژووی گەلێك بشێوێنی. بەڵام ئەوان هەمیشە بەوجۆرە تەماشای كورد دەكەن، لەناو دزیی و بكوژیدا وێنەی بكێشن، لە كاتێكدا خۆیان باوكی دزییە گەورەكان و كۆمەڵكوژییە گەورەكانن.
نەبەز گۆران
بهروار: 14/05/2026
43 جار خوێندراوهتهوه
|