|
چیاکان بە عەرەبی نادوێن خۆڕاگریی زمانی کوردی لە بەردەم پارەی تواندنەوەدا!!
لە ماوەی ١٤٠٠ ساڵی ڕابردوودا، ناسنامەی کوردی ڕووبەڕووی سەختترین شەپۆلەکانی سڕینەوەی کولتووری و زمانەوانی بووەتەوە. سەرەڕای هاتن و چوونە دەری ئیمپراتۆریەت و ئەو سیاستانەی کە هەوڵیان دەدا کورد لەناو بۆتەی کولتوورەکانی تردا (چ عەرەباندن، تورکاندن، یان فارساندن) بتوێننەوە، بەڵام مرۆڤی کورد وەک چیاکانی خۆی بە خۆڕاگری مایەوە و دەستی بە زمانە دێرینەکەی و کەلەپوورە دەوڵەمەندەکەیەوە گرت. ئەم خۆڕاگرییە کارێکی ڕێکەوت نەبوو، بەڵکو ئەنجامی پەیوەستبوونێکی سروشتی بوو بە خاک و زمانی دایک، وەک قەڵغانێک لە بەردەم لەناوچووندا.
داگیرکاری لە ناوخۆوە: "ئایین" وەک پەردەیەک بۆ پاشکۆیەتی
ئەمڕۆ، لەگەڵ گۆڕانکارییە جیۆپۆلیتیکییە خێراکاندا، ئامرازەکانی دزینی ناسنامە تەنها لە چوارچێوەی سەرکوتی سەربازی یان سیاسیی ڕاستەوخۆدا نەماونەتەوە، بەڵکو مەترسییەکی ژەهراویتر سەری هەڵداوە کە ئەویش "داگیرکاریی نەرم"ە لە ڕێگەی هەندێک بزووتنەوەی ئیسلامی کوردییەوە؛ ئەوانەی لە ڕواڵەتدا کوردن بەڵام لە ڕاستیدا لە ڕووی دارایی و دڵسۆزییەوە سەر بە دەرەوەن. ئەم بزووتنەوانە کە بودجەی زەبەلاح لە وڵاتانی ناوچەکە وەردەگرن، ئامانجیان بڵاوکردنەوەی بەها ڕۆحییەکان نییە، بەڵکو دەیانەوێت "پاشکۆیەتییەکی کولتووری" تەواو دروست بکەن لە ڕێگەی ترساندنی کۆمەڵگەی کوردی و شێواندنی هۆشیاریی مێژووییان.
چەواشەکاریی "زمانی بەهەشت" و ترساندنی عەقڵ
مەترسیدارترین کارێک کە ئەم تەوژمانە ئەنجامی دەدەن، بەکارهێنانی "سایکۆلۆژیای ترساندن"ە؛ بە جۆرێک کە خەڵکە سادەکە وا تێدەگەیەنن کە دەستگرتن بە زمانی کوردی یان پیرۆزڕاگرتنی جژنە نەتەوەییەکان —کە کورد هەزاران ساڵە وەک "نەورۆز" یادیان دەکاتەوە— چوونە دەرەوەیە لە ئایین یان "بیدعە"یە و خودا لێی ڕازی نییە.
ئەوانە زیاتر لەوەش ڕۆیشتوون و دەستیان کردووە بە بانگەشەکردن بۆ دروشمی سیاسی کە بەرگی ئایینییان تێپەڕاندووە، وەک ئەوەی دەڵێن "زمانی بەهەشت عەرەبییە"؛ بەمەش دەیانەوێت هەستی کەمتربینی لە لای کورد بەرامبەر بە زمانەکەی خۆی دروست بکەن. ئەوان "سەدەقەی بەهەشت" و پاداشتی ئەو دنیا بەو کەسانە دەفرۆشن کە دەست لە ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان هەڵدەگرن و شوێن ئەجێنداکانی ئەوان دەکەون، لەکاتێکدا لەبیریان چووە کە جیاوازیی زمانەکان نیشانەیەکی خودایی و موعجیزەیەکی گەردونییە بە دەقی قورئانی پیرۆز، و هیچ مرۆڤێک بۆی نییە بیسڕێتەوە.
نەورۆز و زمان.. کۆتا قەڵاکانمان
هەوڵدان بۆ حەرامکردنی جژنە نەتەوەییەکانی کورد و وێناکردنیان وەک جژنی "نائیسلامی"، تەنها هەوڵێکە بۆ بڕینی ئەو پەیوەندییە مێژووییە قووڵەی کە کورد بە ڕەگ و ڕیشەی خۆیەوە دەبەستێتەوە. ئەو لایەنانەی پارە بۆ ئەم کارانە تەرخان دەکەن، چاک دەزانن کە ئەو گەلەی جژنەکانی لەبیر بکات و زمانەکەی بدۆڕێنێت، دەبێتە گەلێکی بێ یادەوەری، و بەوەش ئاسانتر ڕاپێچ دەکرێت و بڕیاری سیاسیی دەکەوێتە دەست ئەو پایتەختە دەرەکییانەی کە بە پارە دڵسۆزیی دەڕەخسێنن.
وتەیەک بۆ نەوەی نوێ
پێویستە کورد ئەمڕۆ، بەتایبەتی گەنجان، نەکەونە ناو تەڵەی ئەم داگیرکارییە کولتوورییەوە. ئیمان و بڕواداری پێویستی بەوە نییە دەست لە نەتەوایەتی هەڵبگریت، و دینداری بە واتای دژایەتیکردنی زمانی دایک نییە. زمانی کوردی بوونی ئێوەیە، و جژنەکانتان هێمای ئازادیتانن، و هەر کەسێک هەوڵی ترساندنتان بدات بە ناوی ئایینەوە، تەنها بازرگانێکی سیاسییە و بەرگی مامۆستای ئایینی پۆشیوە.
داگیرکەران بە درێژایی مێژوو نەیانتوانی شکۆ و زمانی کوردی بشکێنن، و ئەمڕۆش پارەی سیاسی هەرچەندە زۆریش بێت سەرکەوتوو نابێت، مادام هۆشیاری پاسەوان بێت و شانازی کردن بە ناسنامەوە ببێتە بیروباوەڕێکی نەهەژاو. ئەو چیایانەی هەزاران ساڵە کوردیان پاراستووە، تا ئێستاش گەواهی ئەوە دەدەن کە ئەم زمانە کوردییە بە زیندوویی دەمێنێتەوە، هەرچەندە هەوڵ بدەن بە بەڵێنی وەهمی یان ترساندنی کاتی دایبپۆشن.
وەهاب شاە محەمەد
مالمۆ
بهروار: 10/05/2026
29 جار خوێندراوهتهوه
|