"ھەر کوردێک لە سەدەی بیستدا لەدایکبووبێت وەک مرۆڤێکی دڵشکاو لەدایکبووە!"

دەمەتەقێیەک لەگەڵ ڕووناکبیر (مەریوان وریا قانع)... بەشی ٢
تـوانــا ئـەمیـن: کاک مەریوان لەبەشی یەکەمدا پرسیارێکم لێکردیت، وابزانم وەک ئەوەی دەمویست وەڵامەکەیم وەرنەگرت، بۆ دڵشکان وەها و بەوشێوەیە تێمایەکی گەورەیە –بەتایبەت لە شیعرەکانتدا- ئێستا خۆمانە پێم بڵێ؛ کێ دڵێ شکاندوی و چەند جار دڵت شکاوە...؟

د.مەریوان وریا قانع: پێموایە ئەم پرسیارەیان پرسیارێکی گرفتئامێزە، وەڵامەکەی ئەوە نییە من ژمارەیەکت بدەمێ و بڵێم لە فڵان ڕۆژ و فڵان مانگ و فڵان ساڵدا فڵان کەس یان فڵان ڕووداوە یان فڵان دیاردە دڵی منیان شکاندوە. باوەڕناکەم ھیچ مرۆڤێک ئاماری دڵشکانەکانی خۆی ھەبێت، ئەگەر بەم ڕێگایەدا بڕۆین ئەوا دەبێت زاکیرەی خۆم ھەڵبکۆڵم و مێژووی پەنجا ساڵی تەمەن ھەڵدەبەمەوە. باوەڕناکەم ئەمەش بمانگەیەنێت بە ھیچ شتێک. با ئێمە خۆمان بەھەڵەدا نەبەین و شتگەلێک نەڵێین پەیوەندیی بە واقیعی ژیانمانەوە نەبێت، دەکرێت لەسەر ئەو خاڵە ڕێبکەوین کە ھەم تۆ و ھەم من کوردین، کوردی زمانی سەرەکییمانە و ساڵە گرنگەکانی تەمەنمان لە کوردستاندا بردۆتەسەر، یادەوەرییەکمان ھەیە پڕیەتی لە تەفاسیلە وردەکانی مێژووی کورد. بێگومان ھەریەکێکمان ئەم کوردبوونەی بەشێوازی جیاواز ژیاوە و دەژیی، ھەریەکێکمان بەشێوەیەکی جیاواز ئەم کوردبوونەی داڕشتوە و کردویەتی بە شوناس یان بە بەشێک لە شوناس، یان بە شتێک کە بەردەوام لێی ڕایکردبێت و لەدوای خۆیوە جێیھێشتبێت.
بەڵام ھەموو ئەمانە لەو ڕاستییە ناگۆڕن کە ئێمە کوردین و کوردبوون بەشێکی بنەڕەتیی ئەزموونی مرۆڤبوونی ئێمەیە لەناو دونیادا. ھەم ئەوەمان کە باوەش بە کوردبوونی خۆیدا دەکات کوردە و ھە ئەوەشمان کە لێی ھەڵدێت کوردە. لە دۆخی مندا ھیچ شتێک بە ئەندازەی ئەزموونی ٢٥ ساڵی ڕابردوو، کە ئەزموونی مەنفایە، کوردبوونی منی نیشان نەداوە. مرۆڤ لە مەنفادا زووتر و ڕوونتر بۆی دەردەکەوێت چییە و چی نییە، یان دەیەوێت کێ بێت و کێ نەبێت... ئێستا پرسیارەکە ئەوەیە: ئایا کوردبوون لە پەیوەندیدا بە دڵشکانەوە چ مانایەکی ھەیە؟ چ پەیوەندییەک لەنێوان ئەزموونی کوردبوونی من و ئەزموونی دڵشکانی مندا ھەیە؟ بۆئەوەی بەڕەھایی قسە نەکەم پێویستە سیاقەکان کۆنکریتتر و ڕۆشنتر بکەم. ئێمە ھەردووکمان ھەڵگری جۆرێک لە ئەزموونی کوردبوونیان کە وردەکاریی و ھێڵە گشتیی و تایبەتەکانی لەسەدەی بیستەم و لەسەدەی بیست و یەکەمدا دروستبووە و دروستدەبێت. ئەمەش مانایەکی زۆر تایبەت و شوناسێکی زۆر تایبەت و ناوەڕۆکێکی زۆر تایبەت بەو کوردبوونە دەبەخشێت. بێئەوەی بکەوینە ناو قوڕ و لیتەی ناسیۆنالیزم و کوردایەتیی و قەومچێتییەکیی ناشیرینەوە، دەکرێت بڵێم ھەر کوردێک لە سەدەی بیستەمدا لەدایکبووبێت وەک مرۆڤێکی دڵشکاو لەدایکبووە. سەدەی بیستەم بۆ مرۆڤی کورد سەدەی دڵشکانە. ئەوەی نووسەران و شاعیرانی ئێمە لەم سەدەیەدا بخوێنێتەوە، ئەوەی گوێ لە مۆسیقای ئەم سەدەیەی ئێمە بگرێت، ئەوەی لە ئەزموونی ئیمادارە ڕاستەقینەکان ڕابمێنێت، ئەوەی شۆڕشگێڕ و مرۆڤە یاخییەکانی ئەم سەدەیەی ئێمە بناسێت، دەزانێت چ دڵشکانێک لەناو ڕۆح و جەستە و حەز و ئارەزو و خەون و چاوەڕوانییەکانیدا ئامادەیە. من لە وەڵامی پرسیاری پێشودا باسی دەرکردنی ئادەمم لە بەھەشت کرد وەک ھۆکاری دروستبوونی دڵشکانێکی دووجەمسەرە لەسەرێکەوە خودا دڵی لە مرۆڤ شکا و لەسەرێکی دیکەوە مرۆڤ دڵی لە خودا شکا. ئەم جۆرە دڵشکانە دەکرێت ناوی ”دڵشکانێکی ئەنتۆلۆژیی“ لێبێنین. دواتر لەپاڵ سیگمۆند فرۆیددا باسم لەوەکرد مرۆڤ کە ڕەحمی دایکی بەجێدەھێڵێت و دێتە ناو دونیاوە، تووشی دڵشکانێکی تر دەبێت کە دەشێت بە ”دڵشکانێکی ئەنترۆپۆلۆژیی“ ناویبنێین. پێموایە ئەزموونی کوردبوون لەسەدەی بیستەمدا ئەزموونی ھەبوونی دڵشکانێکی تریشە، لەپاڵ ئەو دوو شێوازەی سەرەوەدا. لەسەدەی بیستەمدا کورد کە دێتە ناو دوانیاوە دەکەوێتە ناو مێژو و سەردەم و ڕۆژگارێکەوە کە داننان بەبوونی ئەودا وەک بوونەوەرێکی خاوەن ماف، وەک مرۆڤێک کە دەتوانێت مرۆڤبوونی خۆی بەشێوەیەکی ئازاد بژیی نائامادەیە. ھەر کوردێک لەم سەدەیەدا لەدایکبووبێت کەوتۆتە جەنگێکی ڕاستەقینە لەپێناوی دانپیانان و ڕێزگرتنی مافە ھەرە سادەکانیی. دەکرێت ئەم جۆرە تایبەتەی دڵشکان بە ”دڵشکانێکی مێژویی“ ناوببەین. با واز لەو قسە ئەبستراکت و تیوریانە بھێنین و کەمەکێک باسی خۆمت بۆبکەم. من لە خێزانێکی زۆر ھەژاردا لەدایکبووم و گەورەبووم، ھەژرییەک کە پەیوەندییەکی ڕاستەخۆی بە خوێندەوارایی و شیعر و نووسینەوە ھەبوو. ھەژاریی قانع ھەژارییەکە لە پەیوەندییدا بە شیعر و شاعیربوونەوە، بە وێناکردنێکی خوێندەورانەی دونیاوە، بە تەسلیمنەبوون و بێدەنگنەبوون و کۆڵنەدان لە بەگژاچوونەوەی ئەو دونیایەدا. تێکەڵبوونی ھەژاریی بە خوێندەواریی، یان ھەژارکەوتن وەک دەرەنجامی خوێندەواربوون بۆخۆی دڵشکانێکی گەورەیە، وردتر بدوێم، ئەمە ژێرخانە مادیی و نەفسیی و ڕەمزییە گەورەکەی دڵشکانە لە ژیانی مندا کە لە خێزانێکی لەو بابەتەدا ژیاوە و گەورەبووە. لەسەرێکی دیکەوە من لە خێزانێکدا لەدایکبووم و گەورەبووم پڕبوو لە شییعر و کتێب و سیاسەت، باوکی من سەرجەمی شیعرەکانی قانع و بڕێکی زۆری شیعرەکانی حاجی قادر و حافز و سەعدیی و فیردەوسیی لەبەرە. ڕۆژگارێکی درێژ پێشمەرگەبووە. شیعر و کتێب و سیاسەتیش لە دونیای ئێمەدا ڕەچەتەی ھەرەسەرەکیی ھەژارکەوتنی زیاتر و زیاتر بووە.. بەڵام ھاوکات سەرچاوەی دروستبوونی ھۆشیاریی بە ھەژارییش بووە، ھۆشیاریی بەگژاچوونەوەی ھەژاریش. ژێرخانی دووهەمی دڵشکانی من لەدایکبوونی ئەم ھۆشیارییە یاخییەیە بە ھەژاریی و ناھەقیی، ھۆشیارییەک بەشێکە لە منداڵیی و گەنجێتیی من. ئێستا کە تۆ دەپرسیت ”خۆمانە پێم بڵێ؛ کێ دڵێ شکاندوی و چەند جار دڵت شکاوە؟" دەمەوێت پێتبڵێم ئەوەی پەیوەستە بە دڵشکانی منەوە و لەگەڵ منیشدا بە دڵشکانی ژمارەیەکی ھێجگار گەورەی مرۆڤ لە کۆمەڵگای ئێمەدا، کوردبوونە. کوردبوون ڕەچەتەیەکی گەورەیە بۆ دڵشکان. کە دەشڵێیت چەندجار دڵت شکاوە؟ لە وەڵامدا دەڵێم بێژمارە و بێحیساب، دڵشکان بەشێکی ناوەکیی ژیانی منە، بەشێکە لەو پەیوەندییە کە بەدونیا و دەوروبەروە گرێمئەدات، ڕەنگە زەحمەتبێت سەردەم و قۆناغێک بدۆزمەوە تیایدا ھەستم بە دڵشکان نەکردبێت.

ــــــــــــــــــــــــــــــــ
پەیجی توانا ئەمین
به‌روار:  01/08/2022
69   جار خوێندراوه‌ته‌وه
  بابه‌تی زیاتر ...
ئەو بێ ئەوەی بۆ كەڵك و سودێكی خۆی تێ كوشابێ، هەموو ژیانی خۆی تەرخان كرد هەرچی هەڵبەست و شیعری شاعیری كوردستان هەیە كە لە كون و قوژبن و گۆشەی فەرامۆشیدا مابوون، هەمووی لەگەڵ سەرگوزە درێژه‌ ...
بەڕێوەبەرایەتی کۆچبەرانی نەرویج پشتڕاستی دەکاتەوە، ئەو کوردانەی لە سوید ترسیان لەوە هەیە گۆشەگیر یان رادەستی تورکیا بکرێن، دەتوانن لە نەرویج داوای مافی پەنابەری بکەن.

درێژه‌ ...

دیزاینەر و نوسەری بەناوبانگی جیهانی جلوبەرگ "کریسدا ڕۆدریگێز" پێش مردنی دوای توشبوونی بە شێرپەنجە ئەم وتارەی نوسیوە

١. من گرانترین ئۆتۆمبێلی براندی جیهانم هەیە درێژه‌ ...

بەندەر فەیلی لە ساڵی 1980 دا لە یەکێک لە زیندانەکانی بەغداددا لەدایک دەبێت. لە بەر چەند هۆیەکی نادیار و بە فەرمانی بەرپرسە باڵاکانی دەوڵەت، دەبێت منداڵەکە لە زیندان بمێنێتە درێژه‌ ...
ڕۆژێك ئافرەتێك هات بەگریان و داد و فیغان هەر چاوێکی هەڵدێنا و مستێك فرمێسکی دەباراند، لەدەست مێردە ناجسنەکەی کە چۆن دارکاری دەکا و نان و شەقی دەداتێ و چەندین جاران وەختبووە بیکوژێ. درێژه‌ ...

گەشتە دوو سەعاتییەکەی ماڵتا و گەشتە یەک ڕۆژییەکەی عەربەتی ناوەڕاست!

هەر رۆژیک بڕیاربوایە کە بۆ سەردانی ماڵ میمکم، یان بۆ بەجیهێنانی پرسەیەک سەردانی عەربەتی نا درێژه‌ ...
ژنێکی گەنجی خەڵکی مەهاباد بە ناوی شەیدا نەسیریی ٢٣ ساڵە ڕۆژی پێنجشەممە ١٣ی گەلاوێژی ٢٧٢٢ (٤ی ئاگۆستی ٢٠٢٢) هەوڵی خۆکوشتنی دا و کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا.

بەگوێرەی ڕاپۆر درێژه‌ ...


نۆرمان میللەر لە تێکستێکیدا دەڵێت « مردن زۆر سەخت نییە، تا ئێستا کەس نییە نەیتوانی بێت بمرێت». بەڵام ئەم وەسفە بۆ هەموو کەس ناشێت... بە بڕوای من شێرکۆ لەوانەیە چەندە درێژه‌ ...
دوو برای دوانەی خەڵکی گوندی هەفت چشمە سەر بە شاری مەلەکشایی پارێزگای ئیلام بە ناوەکانی میلاد زەمانی و مەهدی زەمانی ١٨ ساڵە لە ماوەی کەمتر لە دوو مانگدا کۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێنا درێژه‌ ...
گوێیان نەگرت 🙉
كۆڵان نەما هاوار نەكا
شەقام نەما نەقیژێنێ
شیعر نەما وتار نەما
بەرۆكی كورسی پەرلەمان وەزارەت و
یەخەی حزب و یەخەی هەرێم
یەكە یە درێژه‌ ...
ژماره‌ی بابه‌ت
مافەکان پارێزراوە بۆ مالمۆکورد
میوانی سه‌رهێڵ:   497
کۆی سه‌ردان:   26187815